Juridisch en financieel draagvlak voor een Integraal Kindcentrum

Tijdens de expertmeeting bij PentaRho op woensdag 25 september werd gesproken en gediscussieerd over hoe je als schoolbestuur en gemeente een Integraal Kindcentrum realiseert. Tijdens deze bijeenkomst werd gewerkt met een vier-stappenplan. Door deze vier stappen te doorlopen, ontstaat er juridisch, inhoudelijk en financieel draagvlak voor een Integraal Kindcentrum. In dit artikel blikken wij terug op deze bijeenkomst en lichten dit vier-stappenplan toe.

Integraal Kindcentrum

De druk op schoolbesturen, gemeenten en kinderopvangorganisaties neemt toe om een standpunt in te nemen over hun visie op Integrale Kindcentra. En als de visie bepaald is, zijn de financiering en de verdeling van het eigendom van een dergelijke nieuwe voorziening cruciaal. Steeds meer scholen willen toewerken naar een intensieve en zoveel mogelijk integrale samenwerking met de kinderopvang en andere maatschappelijk betrokken organisaties, bij voorkeur op één locatie. Voor het gemak maken we gebruik van de term IKC voor deze samenwerking. Bij nieuwbouw is een IKC, waarin zowel een school als een kinderopvangorganisatie is gehuisvest doorgaans de standaard. Ouders hechten veel waarde aan goede onderwijs- en kinderopvangfaciliteiten in hun wijk. Tegelijkertijd gaan gemeenten steeds meer inzien dat het realiseren en behouden van goede sociale voorzieningen zoals kinderopvang belangrijk is voor de leefbaarheid in de gemeente. Brancheorganisaties voor de kinderopvang en het onderwijs zijn voorstander van IKC’s. Ook de Rijksoverheid is geïnteresseerd maar voert tot op heden geen actief beleid om IKC-ontwikkeling te bevorderen.

Vier-stappenplan

Het realiseren van kinderopvang binnen een IKC stond centraal bij de expertmeeting voor deelnemers uit de kinderopvang, het onderwijs en de gemeente. Aan de hand van het vier-stappenplan bespraken wij met de deelnemers hoe je gezamenlijk tot de realisatie van nieuwe, integrale locaties komt. Vanuit een gezamenlijke visie, het bepalen van ieders rolopvatting, een keuze voor een financieringsmodel en de bijbehorende eigendomsconstructie kunnen de partijen uiteindelijk tot gezamenlijk beleid komen.

Stap 1: zorg voor een visie

Inmiddels noemt een kwart van de basisscholen zich IKC. In de praktijk blijkt echter geen eenduidige definitie te bestaan. Mede daarom is het van belang om met elkaar in gesprek te gaan over het IKC. Waarom wil de school een IKC en wat houdt een IKC in? Welke rol speelt de kinderopvang daarin? Is het IKC een doel op zich of een middel om educatieve en pedagogische doelen te bereiken? En wat vindt de gemeente eigenlijk? Het mooiste, en het beste voor de kinderen, is dat er een eenduidige visie tot stand komt die gedragen wordt door de kinderopvang, het onderwijs en de betrokken gemeente(n). We zien dit in de praktijk steeds meer voorkomen.

stap 2: Bepalen rollen

Voor de gemeente is het ook belangrijk om een visie op integrale samenwerking op één locatie te ontwikkelen. Wat is de meerwaarde daarvan voor de gemeente en welke rol willen we daar als gemeente in spelen? Het kan voor gemeenten een manier zijn om de leefbaarheid binnen de gemeente te vergroten; goede voorzieningen voor kinderen vanaf 0 jaar maken een wijk immers aantrekkelijker voor ouders. Bovendien biedt een IKC de mogelijkheid om ook andere sociale partners bij de school te betrekken. Dit kan een groot maatschappelijk rendement opleveren. Goede voorzieningen voor kinderen hebben een preventieve werking waardoor de uitval op latere leeftijd vermindert. Een integrale locatie kan ook een middel zijn voor de gemeente om een duurzame relatie met onderwijs, kinderopvang en sociale partners op te bouwen.

Wij onderscheiden drie verschillende rollen die de gemeente op zich kan nemen. Deze rollen sluiten elkaar niet uit, een middenweg is mogelijk:

  • Stimuleren: een gemeente neemt een proactieve rol op zich en jaagt de integrale samenwerking aan. Op basis van een inhoudelijke visie op integrale samenwerking zet de gemeente zich in voor de totstandkoming van een IKC.
  • Faciliteren: een gemeente biedt ruimte voor IKC-ontwikkeling maar volgt wat er vanuit ‘het veld’ voorgesteld en ontwikkeld wordt.
  • Delegeren: een gemeente laat de IKC-ontwikkeling volledig over aan de scholen/markt

Gelukkig zien we dat steeds meer gemeenten een faciliterende of stimulerende rol op zich nemen. Een sterke gemeentelijke visie op IKC’s gaat dan meestal samen met kaders of voorwaarden die aan de daadwerkelijke realisatie gesteld worden.

Stap 3: kies een financieringsmodel

Het realiseren van een IKC vraagt om een weloverwogen keuze voor een financieringsmodel. Wij onderscheiden 4 modellen:

  • de kinderopvangorganisatie investeert in haar eigen ruimten;
  • het onderwijs financiert het gehele IKC;
  • de gemeente financiert het gehele IKC;
  • het IKC wordt gefinancierd met behulp van een stichting.

Elk van deze modellen kent haar eigen voor- en nadelen. In de praktijk zien we alle modellen evenveel terugkomen.

Stap 4: organiseer het eigendom

Een keuze voor één van de voorgaande financieringsmodellen heeft ook gevolgen voor de organisatie van het eigendom. Wanneer bijvoorbeeld de gemeente de gehele integrale locatie financiert, vraagt dit om afspraken over de juridische status en verhuur van de ruimte voor de kinderopvang. Vallen de ruimten voor de kinderopvang wel of niet binnen de Wet op primair onderwijs? Zo kent elk financieringsmodel een aantal keuzes met betrekking tot het eigendom. Het is van belang dat alle partners in gezamenlijkheid duidelijke afspraken maken over het eigendom en dit vastleggen voor de lange termijn. We hebben een beslisboom ontwikkeld waarin alle te nemen stappen concreet voorgelegd worden.

Draagvlak voor een IKC

Door de vier stappen te doorlopen, ontstaat er inhoudelijk en financieel draagvlak voor een IKC. Vervolgens is het aan de school en kinderopvang zelf, eventueel in afstemming met de gemeente, om het IKC inhoudelijk vorm te geven. Dat is waar het uiteindelijk om moet gaan.

Vrijblijvend persoonlijk gesprek?

In een persoonlijk gesprek vertellen we graag meer over het vier-stappenplan, de financieringsmodellen en de bijbehorende eigendomsconstructie.  Daarnaast publiceren we binnenkort een whitepaper die als hulpmiddel gebruikt kan worden om zelf tot beleid te komen.